رهاوردهای مدرنیته خواه صوری باشند خواه معنوی، گریزناپذیرند. معنای دیگر این سخن آن است كه مدرنیته در هر صورت خود را تحمیل می‌كند و مبارزه با آن حتی اگر ممكن باشد به شكست می‌انجامد.
ایدئولوژی مبارزه با مدرنیته نیز ناشی از مدرنیته است. بنابراین چاره‌ای جز پذیرفتن مدرنیته و عبور از آن باقی نمی‌ماند. این عبور چند سال یا چند قرن به طول می‌انجامد؟ معلوم نیست این‌قدر هست كه یا همه‌چیز با مدرنیته و به واسطة صورت‌های تكنیكی ناشی از آن به پایان می‌رسد و زمین و ساكنان آن نابود می‌شوند یا اینكه تمدنی دیگر، بیرون از مدار زمین و مدرنیته، بشریت را به نجات رهنمون می‌شود. به هر حال به گیرودار با مدرنیته برخاستن چیزی جز پندارگرایی نیست و البته این فضای مدرنیته است كه موجب پناه بردن افراد و اقوام‌ِ مختلف به وهم‌ و پندار می‌شود و به ایدئولوژی‌‌گرایی دامن می‌زند. مدرنیته زندگی را، تمام زندگی را، بی‌ كم و كاست در قبضة قدرت خود گرفته و به مداخلة امكانات دیگر در حیات بشری آن‌قدر مجال می‌دهد كه آزموده شوند و شكست بخورند. لاجرم امكانات دیگر یعنی اندیشه‌های غیرمدرن جز اینكه خود را درگیر فرسایش بیشتر كرده و بیش از پیش كارایی خود را از دست بدهند، راهی پیش رو ندارند. اما فهم این مطلب لااقل چند دهة دیگر كار می‌برد و تا آزموده شدن و بر باد رفتن تتمة اندیشه‌های غیرمدرن برای

مژده ‌اي دل كه مسيحا‌نفسي مي‌آيد
كه ز انفاس خوشش بوي كسي مي‌آيد
از غم هجر مكن ناله و فرياد كه دوش
زده‌ام فالي و فريادرسي مي‌آيد
ز‌آتش وادي ايمن نه منم خرّم و بس
موسي اينجا به اميد قَبَسي مي‌آيد
كس ندانست كه منزلگه معشوق كجاست
اين‌قدر هست كه بانگ جَرَسي مي‌آيد
دوست را گر سر پرسيدن بيمار غم است
گو بران خوش كه هنوزش نَفَسي مي‌آيد
خبر بلبل اين باغ بپرسيد كه من
ناله‌اي مي‌شنوم كز قفسي مي‌آيد
يار دارد سر صيد دل حافظ ياران
شاهبازي به شكار مگسي مي‌آيد.
(ديوان حافظ، غزل شمارة 235)1

درونمايه‌ها و عناصر ديني در بيشتر آثار ادبي و هنري سراسر گيتي به فراواني و به طور مؤثر به نمايش درآمده و تجسّم يافته است. اين عناصر و درونمايه‌ها در قصه‌ها، رومانسها، نمايشنامه‌ها و رمانها به‌صورت تمثيل يا نماد جلوه‌گري كرده است. چراكه ويژگيهاي موضوعي اين درونمايه‌ها به شكل رمز و اشارت درمي‌آيد و ازاين‌رو بايد به شيوة نامستقيم و در جامة ايما و اشارت بيان شود. از اين گذشته خود كتابهاي ديني نيز در بسياري از جاها، صورت هنري از جمله تمثيل دارد يا حماسي و رمزي است. گيتا، يكي از كتابهاي مقدس هند، در واقع بخشي است از كتاب بزرگ حماسي مهابهاراتا كه در آن به وصف يكي از رزمهاي قدسي پرداخته شده است.

پيچيدگي ر‌ُمان دوم، كه ما را به سپيده‌دم تاريخ ايران يعني دوران پادشاهي سياگزارس رهنمون مي‌شود، كمتر است. وانگهي نطفة اين رُمان با راه و روشهاي ديگري بسته شده است. ابتدا، در آن گفته مي‌شود كه هووخشتره چگونه با آشوربانيپال براي رهايي سرزمين ماد از قيمومت آشور به جنگ برخاست. چگونه، در آغاز، پيروزيهايش با هجوم سكاها و لزوم پيكار با آن قوم تباه شد. وي بعدا‌ً، با تغيير سياست، رؤساي سكاها را به اكباتان دعوت مي‌‌كند با اين انديشه كه آنان را تحت تأثير عظمت پايتخت خود و شكوه و جلال دربارش قرار دهد. ليكن آن چادرنشينان وحشي از اقامت خود براي كار اكتشافي در اردوي دشمن بهره مي‌جويند. آنان حتي توطئه‌اي مي‌چينند، كه يكي از خودشان آن را خنثي مي‌كند. و اين به سياگزارس امكان مي‌دهد كه با كشتن اين فرماندهان در يك مجلس ضيافت، به خطر هجوم سكاها پايان بخشد.

بررسي روايتهاي «يوسف و زليخا» در سه اثر يوسف و زليخاي منسوب به فردوسي، جامي و خاوري شيرازي (با محوريت منظومه جامي)

چکيده
ادبیات غنایی به عنوان بخشی از میراث ارزشمند زبان و ادبیات فارسی، مضامین و عناصر خود را از باورهای مذهبی، قومی، طبیعت و هستی گرفته است و در این مورد عناصر مذهبی و دینی از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. داستان «یوسف و زلیخا» از جمله داستانهایی است که از بنمایه‌های مذهبی سرچشمه گرفته است و در دوره‌های مختلف، مورد استقبال شاعران قرار گرفته است. از آنجا که پیشینه داستان «یوسف» به تورات می‌رسد، سرایندگانی که این داستان را به نظم کشیده‌اند؛ غیر از قرآن و روایتهای تفسیری، روایت تورات را نیز پیش ‌رو داشته‌اند،

الف. پيشينة كار
يكي از مسائلي كه اغلب توسط دلسوزان انقلاب يا اهالي ادبيات داستاني و علاقه‌مندان آن، مورد پرسش واقع مي‌شود، و همه ساله نيز، در مناسبتهايي همچون سالگرد پيروزي انقلاب، به شكل سطحي و گذرا، توسط وسايل ارتباط جمعي مطرح، يا در مراسم موسمي كه به اين مناسبت برپا مي‌شود، مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد، مختصات ادبيات داستاني كشور در دوران پس از پيروزي انقلاب، اشتراكها و افتراقهاي آن با ادبيات داستاني پيش از آن،‌ ريشه‌ها و پيشينة اين ادبيات، و وضعيت و جايگاه فعلي آن، با گذشت دهها سال از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران است.

نوشته: زهرا علي ميرزايي

بشر از آغاز پيدايش همواره آرزوي بي‌مرگي و زندگي جاويد داشته است. اهميت موضوع به حدي است كه كهن‌ترين اثر ادبي برجاي مانده نيز، حاوي اين معني است، و آن حماسه گيلگمش است.
جوهر حماسه گيلگمش عبارت است از چاره‌ناپذيري مرگ، يعني انتهايي كه در سرنوشت همه آدميان وجود دارد. و حتي كسي چون او كه تواناترين و نامورترين فرد زمان خود است، نمي‌تواند از آن برهد.
مفهوم ديگر رويين تن آن است كه يكي بتواند برتر از ديگران قرار گيرد. آدميان تا زماني كه بتوانند همديگر را زخم بزنند و از پاي درآورند، با هم برابرند. اگر در ميان آنان كسي پيدا شود كه ضربه هلاك بر او كارگر نيفتد، از همه آنها برتر مي‌شود و واجد صفت قهرمان بي‌همتا مي‌شود كه تجسم آن، يكي از نيازهاي رواني بشر بوده است.

سيماي واقعي يك قهرمان ادبي!
«[بهرام] صادقي لنگ يك مثقال هروئين مي‌شد. يك كسي مثل «حقوقي» از او ابا مي‌كرد. طوري هم با او برخورد مي كردند كه، آدم شرمش مي‌شود بگويد. تحقيرآميز مي‌گفتند: «برو گم شو گدا! [بي‌شك، كسي كه هروئيني شد،‌گدايي هم مي‌كند!] توي كافة فيروز تهران به او فحش دادند كه، «مردكة كل‍ّاش‌ِ فلان [فلان] شده، برو.1»

نوشته: ب. نيكيتين
ترجمه: احمد سميعي (گيلاني)‌

پیدایش رمان تاریخی نوین فارسی کاملاً تازگی دارد. نخستین آزمایش در این نوع ادبی، چنان‌که پروفسور ادوارد براون1 در جلد چهارم اثر استادانه خود در ادبیات فارسی (ص464-466) نشان داده، به قلم شیخ موسی همدانی، مدیر مدرسه نصرت در شهر همدان بوده است. رمان عشق و سلطنت او ظاهراً در سال 1334 قمری نوشته شد و سه سال بعد در همدان به چاپ رسید.
آقای چایکین،2 نویسنده شرحی مختصر درباره ادبیات فارسی نوین،3 که به زبان روسی در مسکو چاپ و منتشر شده، از رمان شیخ موسی خبر نداشته و، در این نوشته خود، اثر صنعتی‌زاده به نام دامگستران یا انتقامخواهان مزدک را، که در سال 1921 در بمبئی منتشر شده4، نخستین رمان تاریخی معرفی کرده است. نظر برتلس5 نیز در تحقیق او درباره «رمان تاریخی قرن بیستم فارسی»6 ـ که می‌نویسد این رمان را صنعتی‌زاده در زمانی که بیش از چهارده سال سن نداشته نوشته اما در سال 1921 در بمبئی سپس در سال 1304 در تهران به چاپ رسانده ـ همین است. پروفسور ادوارد براون، از این رمان، بی‌آنکه آن را نخستین رمان تاریخی بشمارد، یاد می‌کند و عنوانش را به عبارت “Ensnarers:or the Avengers of Mazdak” به زبان انگلیسی برمی‌گرداند و اظهارنظر می‌کند که آن ناتمام است. چون در صفحه آخر آن ذکر شده است: «به اتمام رسید جلد اول» و معلوم نیست چند جلد دیگر به دنبال دارد.

مناسب‌ترين شرايط برای نوشتن
به نظر شما مناسب ترین شرایط برای نوشتن، چه شرایطی است؟
گوردیمر: نویسندگی نه به جای خاصی احتیاج دارد و نه به میز بزرگ و عالی و اتاق در بسته. یک موقعی من زن جوانی بودم که با بچه‌ای کوچک، در آپارتمان کوچکی که دیوارهای نازکی داشت زندگی می‌کردم. در آنجا صدای رادیوی همسایه‌ها مرا کلافه می‌کرد. البته هنوز هم یک چنین صدایی مرا عذاب می‌دهد. گو اینکه حساسیتی نسبت به صدای حرف زدن مردم ندارم. اما نسبت به صدای ورور یکسره رادیو یا تلویزیون که از در می‌آید تو، چرا. اما الان در خانه‌ای در حومه شهر زندگی می‌کنم و اتاق کوچکی دارم که در آن می‌نویسم. در ضمن، در خانه من، دری است که مستقیماً به باغی باز می‌شودـ چه نعمتی ـ که می توان بدون اینکه مزاحمم بشود یا اصلاً بداند کجا هستم، از آن راه به باغ بروم یا از آن خارج شوم و باز قبل از شروع کار، دو شاخه تلفن را بیرون می‌کشم تا کارم تمام شود و دوباره آن را به پریز بزنم. چون اگر کسی واقعاً با آدم کار داشته باشد، یک وقت دیگر زنگ می‌زند. بله کار من واقعاً به همین سادگی است.1

«واي به حال مملكتي كه من بزرگ‌ترين نويسنده‌اش باشم!»
(صادق هدايت1)
صادق هدايت در سال 1380 ه‍ . ش. در يك خانوادة اشرافي رو به زوال، كه اعضاي آن در هر دو رژيم قاجار و پهلوي، صاحب مناصب بالاي سياسي، نظامي و قضايي بودند، به دنيا آمد.
جدش، رضا قلي‌خان هدايت طبرستاني (1215ـ1288 ه‍ـ . ق.)، ملقب به «للـه‌‌باشي»، از رجال دورة ‌قاجار، شاعر و صاحب تذكرة مجمع الف‍ُصحا، اجمل التواريخ (تاريخ مختصر ايران)، روضة الصفاي ناصري (سه مجلد؛ در تكميل روضة الصفاي خواندمير) و برخي آثار ديگر بود. او در تهران متولد شد و در شيراز به تحصيل پرداخت. سپس به دربار محمدشاه و ناصرالدين‌شاه راه يافت؛

نوشته: پتي اپوستيوليدز
ترجمه: مباركه اسلامي فر
قبل از نوشتن رمانتان تعیین شخصیتهای داستان، الزامی است. حداقل دو شخصیت برجسته در داستانتان خواهید داشت. قهرمان مرد و قهرمان زن. که اساساً در کل داستان آن دو بر یکدیگر تأثیرگذار خواهد بود و چگونگی تأثیرگذاری آن دو بر یکدیگر را نتیجه داستان مشخص خواهد کرد. می‌خواهید این دو شخصیت از ابتدا تا انتهای داستان در عشق پایدار بمانند؟ یا اینکه می‌خواهید در ابتدای داستان به یکدیگر عشق بورزند و سپس در انتها با کشمکش به جدایی برسند؟